صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
133
شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )
أعمالهم السيّئة مثلا من نيران و عقارب تلذع و حيّات تلسع و زقّوم يشرب ) كه در شرع وارد است ، از طريق تعلق يا اتصال برخى از نفوس به جسم سماوى توجيه نموده است . مردمى كه داراى نفس صاحب ادراك نيستند و از ضعفاء العقول محسوب مىشوند و از ادراك سعادت عقلى محرومند و اوامر الهى را جهت رسيدن به لذات حسى از قبيل رسيدن به حور و قصور و فواكه و ساير مواعيد شريعت امتثال نمودهاند ، چون كشش و انجذاب آنان به جسم و تعلقات جسمانى مستحكم است ، بعد از موت قهرا قوهء ميل به اتصال به ملكوت به واسطهء قصور - نه تقصير - در نفوس آنان مفقود است ؛ لذا بالذّات مقبل جسمانيات و در آنان نسبت به روحانيات حالت ادبار وجود دارد . و چون تناسخ ، نزد شيخ و ساير دانايان ، باطل است و عود روح به همين بدن موجود در دنيا - كه بعد از موت ، فانى و مضمحل مىشود و جهت تعلق آن به كلى معدوم مىگردد - تناسخ است و مفسدهء تناسخ - كه همان تعلق دو روح بر يك بدن بنابر ممشاى شيخ و يا خروج شىء از فعليت و تحصل به قوه و اقتضاى شىء ، عدم و بطلان ذات خود را باشد - روشن است ، قهرا اين قبيل از نفوس ، جسم لطيفى موضع خيال و تخيّل آنان واقع مىشود كه تمنيات نفسانى خود را در اين جسم ظاهر نمايند . اين مشرب ، يكى از سخايف اقوال و از اوهام و خرافات بايد محسوب شود . و حمل آن همه آيات و روايات صريح و ظاهر در معاد جسمانى - كه براى همه حشر با بدن را از امور طبيعى و سنّت لازم در خلقت مىشمارد - بر اين امر سخيف ، مردود و به حسب اساس و بنيان ، مختل و سست بلكه اوهن از بيت عنكبوت است كه « أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ » . ما ، در اول اين بحث عبارت شيخ را نقل نموديم . [ 1 ]